به گزارش خبر۲۴،تحرکات آمریکا و رژیم صهیونیستی در جهان و منطقه، از سوی اندیشکده ها و رسانه های نزدیک به حزب حاکم ترکیه، به طور مداوم مورد تحلیل و ارزیابی قرار می گیرد.
شواهد نشان می دهد که اتاق فکر حزب عدالت و توسعه، حساب ویژه ای بر رویکرد سیاسی دونالد ترامپ باز کرده و به این جمعبندی رسیده که نظم جدید در جهان و منطقه، بر اساس اهداف و اراده آمریکا و رژیم اسرائیل شکل می گیرد و ترکیه نیز باید در این فضا، جای بهتری برای خودش دست و پا کند.
به همین دلیل است که دستگاه دیپلماسی ترکیه و چند اندیشکده نزدیک به حزب حاکم این کشور، به شکلی شتاب زده و گسترده، بر روی این موضوع مانور می دهند که تحولات جدید جهان، بدون همراهی و مشارکت ترکیه، شانسی برای سامان گرفتن نخواهد داشت.
این رویکرد، یادآور همان شعارها و سخنرانی های آتشین رجب طیب اردوغان در دوران حمله اشغالگرانه آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی است. یعنی همان دورانی که اردوغان در مقام نخست وزیر ترکیه در پارلمان این کشور، آشکارا از طرح موسوم به «خاورمیانه جدید» حمایت و اعلام کرد که به عنوان نخست وزیر ترکیه، خود را نماینده منطقه ای این طرح قلمداد می کند. با این تفاوت که حالا، اردوغان درباره نقش ترکیه و جایگاه این کشور در نظم جهانی و منطقه ای دیدگاهی به مراتب اغراق آمیزتر از ۲۳ سال پیش دارد.
رجب طیب اردوغان جدیداً درباره استعداد و ظرفیت ترکیه برای ایفای نقش در جهان کنونی، اعلام کرده که با تلاش های او و حزب عدالت و توسعه، در نظمِ در حال تغییرِ جهانی، ترکیه یکی از قطبهای پیشرو خواهد بود.
رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب حاکم این کشور، در حالی از نقش آفرینی کشورش در نظم جدید جهانی سخن به میان آورده که این کشور در یک بحران اقتصادی عمیق و گسترده گرفتار شده و تیم اقتصادی کابینه او، برای گذار از تورم روزافزون، استقراض سنگین خارجی و ناکارآمدی در تامین معیشت شهروندان به موفقیت قابل ذکری دست نیافته است.
چرا اردوغان به نجیب فاضل اشاره کرد؟
اردوغان در سخنرانی خود در هفتمین مجمع عمومی فوقالعاده کنفدراسیون کارآفرینان و بازرگانان ترکیه (TÜGİK) اعلام کرد: «اجازه ندهید جنگهای تجاری فزاینده، عدم قطعیتهای فزاینده و بحرانهایی که هر روز فوران میکنند، شما را به ناامیدی سوق دهند. به ویژه، هرگز به اقتصاددانان طرفدار غرب که سالهاست منتظرند ترکیه مانند انتظار گودو، دچار بحران، هرج و مرج، آشفتگی و مشکلات اقتصادی شود، گوش ندهید. به اذن خدا، ترکیه با سربلندی از این روند دشوار عبور خواهد کرد. ترکیه از جمله کشورهایی خواهد بود که بیشترین سود را از این روند خواهد برد. در نظم جهانی در حال تغییر، امیدواریم ترکیه ما یکی از قدرتهای پیشرو باشد. ما وارد دوران متفاوتی میشویم که در آن پاداش فداکاریها، تلاشهایمان و ایستادن در سمت درست تاریخ و وجدان را خواهیم گرفت، درست مانند چیزی که در سوریه به دست آوردیم».
اردوغان در حالی از دستاورد خود در سوریه دفاع کرده که تنها دو ماه پیش از سقوط دولت بشار اسد، بارها با استفاده از واسطه های پشت پرده و هیات های رسمی، دوباره درخواست عادیسازی روابط آنکارا – دمشق را به میان آورده بود.
رهبر حزب حاکم ترکیه در ادامه، برای ذکر دلایل امیدواری خود به ایفای نقش ترکیه در نظم جهان و منطقه، نقبی به سخنان شاعر مشهور ترکیه نجیب فاضل زد.
نجیب فاضل، شاعر و شخصیت دینی و مطبوعاتی و با انتشار مجله مشهور «شرق بزرگ»، الهام بخش بسیاری از محافظه کاران ترکیه بود و از عبدالله گل رئیس جمهور اسبق ترکیه گرفته تا بسیاری از همراهان و رفقای اربکان و اردوغان پای منبر و سخنرانی های او نشسته اند.
اردوغان با یادآوری آرزوهای این شخصیت مشهور تاریخ معاصر ترکیه گفت: با تلاشهای ستودنی فعالانِ دنیای تجارت، ترکیه را در هر زمینهای به اوجهای جدیدی رساندهایم. استاد ما نجیب فاضل در دهه ۱۹۴۰ در یکی از مقالات خود، نظم آینده را تصور کرده بود و می دانست که روزگار قدرتمند شدن و خود کفاشدن ترکیه فرا می رسد. او از نظم صد ساله ای انتقاد می کرد که در آن، تولیدکنندگان ما حتی برای تولید یک سنجاق ساده به خودشان باور نداشتند. کشور ما در سه دهه نخست تاسیس جمهوری و در دوران تک حزبی و اقتدار حزب جمهوری خلق، مشکلات فراوانی داشت. ولی خدا را شکر، در دوران زمامداری ما در ۲۵ سال گذشته، ترکیه را در هر زمینهای به اوجهای جدیدی رساندهایم. ما بزرگترین دستاوردهای تاریخی ترکیه را در هر زمینه قابل تصوری، از دموکراسی و حقوق و آزادیها گرفته تا انرژی، آموزش، بهداشت و گردشگری، به ارمغان آوردیم. ما سقف شیشه ای را شکستیم و به همین دلیل است که ترکیه رکوردهای رشد و ارقام صادرات را میشکند».
رئیس جمهور ترکیه این سخنان را در حالی بیان کرده که میزان کسری تجارت خارجی ترکیه و فزونی واردات ترکیه بر صادرات در سال ۲۰۱۵ از ۱۲۵ میلیارد دلار فراتر رفته و بسیاری از فعالان بازار و تحلیلگران اقتصادی ترکیه را نگران کرده است.
اردوغان در ادامه به این اشاره کرد که در دوران اقتدار حزب او، پیشرفت ترکیه، حتی از آرزوهای نجیب فاضل نیز شتابان تر بوده است.
او در ادامه افزود: «مسیر ترکیه باز است. درهای جدیدی پیش روی ما باز خواهد شد. فرصتهای جدیدی ایجاد خواهد شد. امکاناتی فراتر از انتظارات ما پدیدار خواهد شد. حرکت ما به سوی قرن ترکیه، شتاب خواهد گرفت. رژههای پیروزی ما در سراسر جهان طنینانداز شده و در نهایت، یک ترکیه بزرگ و قدرتمند پدیدار خواهد شد. ما خودرو برقی تولید کردیم، ما در ساخت هواپیما، بالگرد و پهپاد به جایی رسیده ایم که سفارشات جدید مشتریان ما باید مدت ها در نوبت قرار بگیرد. صادرات دفاعی ما که در سال ۲۰۰۲ تنها ۲۴۸ میلیون دلار بود، در سال ۲۰۲۵ با ۴۰ برابر افزایش به ۱۰.۵۵۴ میلیارد دلار رسید».
مرور سخنان اردوغان نشان دهنده این است که او برای ذکر اهمیت دستاوردهای زمامداری ۲۴ ساله حزب خود، نهایتاً غیر از رشد در زمینه صنایع دفاعی و تولید خودروی برقی، حرف چندانی برای گفتن ندارد و در عین حال نمی تواند درباره چشم انداز کنونی اقتصاد بحران زده ترکیه، وعده جدیدی بدهد. او همچنین حاضر نیست به این موضوع اشاره کند که ترکیه در سالیان گذشته با وجود تلاش گسترده برای هرماهی و همکاری با غرب و ناتو، چرا همچنان در تحریم نظامی باقی مانده و در عین حال در پیوستن به اتحادیه اروپا نیز ناکام مانده است.
به عبارتی روشن، وعده ها و سخنرانی بلندپروازانه اردوغان که سعی دارد ترکیه را بهعنوان یک بازیگر مهم جهانی و منطقهای برجسته کند، با واقعیات عینی، انطباق ندارد.
بدون شک، ترکیه به عنوان کشوری در موقعیت ژئوپولیتیک بین شرق و غرب و با توجه به پیشینه تاریخی، فرهنگی و توان نخبگانی، ظرفیت های بالایی برای توسعه دارد و نمی توان از مزایا و توانمندی های این کشور چشم پوشی کرد. اما طرح ادعای نقش آفرینی موثر ترکیه در نظم نوین جهانی و منطقه ای، ادعایی اغراق آمیز است. چرا که گذشته از مشکلات جدی در داخل ترکیه و حزب حاکم، در محیط پیرامونی و فرامنطقه ای نیز چالش هایی وجود دارد که اجازه نمی دهند ترکیه نقشی فراتر از سطح کنونی پیدا کند.
تحولات بینالمللی نشان میدهد که جهان در حال عبور از نظم یکقطبی (پساجنگ سرد) به سمت چندقطبی یا «تکنو–قطبی» و پراکنده است. در این شرایط، قدرتهای نوظهور در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین در حال افزایشاند. لذا اتحادیه اروپا و آمریکا دیگر نمیتوانند نظم جهانی را فقط خود تعیین کنند و کشورهای منطقهای مانند ایران، ترکیه و عربستان تلاش میکنند نقش اثرگذارتر و مستقلتری در صحنه بینالمللی ایفا کنند.
در این فضا، فرصتهای ترکیه عبارتند از: ۱.موقعیت ژئوپلیتیکی استراتژیک در تقاطع اروپا، آسیا و خاورمیانه و امکان نقشآفرینی در موضوعات امنیتی، انرژی و تجارت. ۲.عهده دار شدن نقش میانجی و شبکههای چندجانبه به ویژه در پرونده هایی مانند اوکراین. ۳. رشد صنعتی و فناوری به ویژه در صنایع دفاعی و نرمافزار. با این حال هنوز با بازیگران بزرگ فاصله دارد و با این چالش های مهم روبروست:
الف) ظرفیت اقتصادی محدود نسبت به قدرتهای بزرگ: ترکیه هنوز در مقایسه با چین، آمریکا یا اتحادیه اروپا اقتصاد، سرمایهگذاری و فناوری لازم را ندارد تا بهطور مستقل یک «قطب جهانی» شود.
ب) فقدان استقلال استراتژیک و وابستگیهای سیاست خارجی: ترکیه هنوز در بسیاری حوزهها برای سرمایه، تکنولوژی و امنیت به دیگر قدرتها وابسته است و این میتواند مانع از ایفای نقش قطبی شود.
ج) تنشهای منطقهای و چالشهای داخلی: مسائل داخلی مانند اقتصاد، حقوق بشر و برخورد تند با مخالفین، میتواند محدودیتهایی بر نقش بینالمللی ترکیه تحمیل کند.
اغلب موارد بالا، شبیه نکاتی است که بارها از سوی منتقدان و اندیشکدههای بین المللی نیز مطرح شده اند.
در گزارش مفصل اندیشکده انگلیسی چتم هاوس آمده است: «ترکیه در نظم جهانی جدید به دنبال استقلال استراتژیک و انعطافپذیری و تلاش برای تعادل قدرت در جهان چندقطبی است. ولی با موانع مهمی نیز مواجه است».
اندیشکده کارنگی نیز ترکیه را در حد یک قدرت متوسط قلمداد کرده و می گوید: «سیاست خارجی ترکیه بیش از اینکه نشاندهنده قدرت قطبی باشد، مبتنی بر سیاستی میانهرو برای افزایش استقلال استراتژیک است. یعنی تلاش دارد هم با غرب و هم با روسیه و چین تعامل کند. این سیاست ترکیه در چارچوب رفتار قدرت متوسط (middle power) قابل فهمتر است نه قطب مستقل جهانی».
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟