به گزارش خبر ۲۴؛ برنامه هستهای ایران از اوایل دهه ۱۳۳۰ آغاز شده و در سال ۱۳۵۳ با تأسیس سازمان انرژی اتمی ایران و امضای قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر شکل جدی به خود گرفت و در پایان سال ۲۰۲۵ میلادی، ایران جزء ۱۰ کشور پیشرفته دنیا در کاربردهای متنوع فناوری هستهای به شمار میرود.
دانشگاه ها، شرکت های دانش بنیان و دانشمندان ایرانی خصوصا پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بومی سازی و توسعه علم و فناوری هسته ای تلاش های بسیار زیادی کردند تاجایی در پایان سال ۲۰۲۵ میلادی، ایران جزء ۱۰ کشور پیشرفته دنیا در کاربردهای متنوع فناوری هسته ای به شمار می رود.
مهمترین دستاوردهایی که فناوری هسته ای برای توسعه و پیشرفت ایران خصوصاً در نیم قرن اخیر داشته است عبارتند از:
۱) دستاوردهای انرژی هسته ای در تولید برق:
انرژی هسته ای، ارزان قیمت ترین و پربازده ترین انرژی جهان است. انرژی هسته ای منجر به تولید پایه بار برق با قابلیت عملکرد پیوسته و انتشار بسیار کم گازهای گلخانهای شده است. انرژی هسته ای نسبت به سایر انرژی ها مزیت های زیادی دارد مثلا تغییرات روزانه قیمت و ریسک تامین انرژی فسیلی را نداشته و محدودیت های زیست محیطی در انرژی های تجدید پذیر مانند میزان نور خورشید و باد را ندارد. همچنین هر گلوله اورانیوم سوخت هسته ای که تقریبا اندازه یک مکعب قند است، حاوی انرژی به اندازه یک تن زغال سنگ است.
برهمین اساس برخی کشورها سهم بسیار بالایی از برق خود را از انرژی هستهای تأمین میکنند. به عنوان مثال، این سهم در فرانسه بیش از ۷۰ درصد و در اسلواکی بیش از ۶۰ درصد است (۱).
سهم جهانی انرژی هسته ای در سال ۲۰۲۴ میلادی، حدود ۹ درصد از کل تولید برق جهان (۲۶۶۷ تراواتساعت) بوده است (۲). طبق پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، ظرفیت انرژی هستهای جهان تا سال ۲۰۵۰ میتواند بیش از دو برابر تا ۹۹۲ گیگاوات شود (۳).
۲) دستاوردهای انرژی هسته ای در پزشکی و داروسازی:
رادیوایزوتوپ ها و پرتودرمانی در پزشکی و داروسازی به ویژه برای تشخیص (شناسایی) و درمان بیماریهای مختلف کاربردهای بسیار زیادی دارد. در کشورهای پیشرفته به طور متوسط سالانه از هر ۱۰ درمان پزشکی، یک درمان از پزشکی هسته ای استفاده میکند.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، فناوری هسته ای در تشخیص زودهنگام و درمان سرطان، ارزیابی کمبودهای تغذیهای و تشخیص بیماریهای مسری نقش حیاتی دارد (۴). صادرات رادیوداروهای ایرانی به ۱۵ کشور جهان از جمله مصر، هند، پاکستان، عراق، لبنان، سوریه و برخی کشورهای اروپایی، نشان از کیفیت بالا و قابلیت رقابت این محصولات در بازارهای بینالمللی است.
این صادرات نهتنها درآمد ارزی برای کشور ایجاد میکند بلکه جایگاه ایران را بهعنوان یک قدرت علمی و فناوری در منطقه تقویت میکند. مزیت قیمتی رادیوداروهای ایرانی نسبت به نمونههای خارجی، دسترسی بیشتر بیماران داخلی به این درمانهای پیشرفته را فراهم کرده و هزینههای درمان را برای خانوادهها کاهش داده است.
۳) دستاوردهای انرژی هسته ای در کشاورزی و مواد غذایی:
براساس گزارش سازمان غذا و کشاورزی (FAO) سازمان ملل متحد (UN)، رادیو ایزوتوپها و تشعشعات انرژی هسته ای مورد استفاده در موادغذایی و کشاورزی منجر به کاهش سوء تغذیه در مردم می شود. حدود تا ۲۵−۳۰ درصد از مواد غذایی برداشت شده در محصولات کشاورزی در نتیجه فاسد شدن ماده غذایی، قبل از مصرف از بین میروند که این مشکل به ویژه در مناطق گرم و مرطوب شیوع دارد. فرآیند تابش مواد غذایی و قرار گرفتن مواد غذایی در معرض اشعه گاما برای از بین بردن باکتریهایی است که میتوانند باعث افزایش ماندگاری مواد غذایی و جلوگیری از فاسد شدن و ایجاد بیماریهای غذایی شوند.
فناوری هسته ای در پرتودهی برای افزایش ماندگاری محصولات، ایجاد جهش ژنتیکی برای تولید بذرهای مقاوم نقش حیاتی دارد. همچنین طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، استفاده از تکنیکهای ایزوتوپی برای افزایش عملکرد محصولات کشاورزی مانند پنبه، غلات و حبوبات بسیار مهم است (۵).
۴) دستاوردهای انرژی هسته ای در صنایع و کارخانه های کشور:
رادیوایزوتوپ ها توسط صنعتگران به عنوان ردیاب برای کنترل جریان و فیلتراسیون مایعات، تشخیص نشتی، سایش موتور و خوردگی تجهیزات فرآیند مورد استفاده قرار میگیرند. با افزودن مقدار کمی مواد رادیواکتیو به مواد مورد استفاده در فرآیندهای مختلف میتوان نرخ اختلاط و جریان طیف وسیعی از مواد از جمله مایعات، پودرها و گازها را مطالعه کرد و نشت را تعیین کرد.
۵) دستاوردهای انرژی هسته ای در حمل و نقل:
میتوان از برق یا گرمای حاصل از نیروگاههای هسته ای برای تولید هیدروژن استفاده کرد. از هیدروژن میتوان در پیلهای سوختی برای تأمین انرژی اتومبیلها استفاده کرد و یا میتوان آن را سوزاند تا بدون اینکه تولید گازهای گلخانهای کند که باعث تغییر آب و هوا شود به جای گاز گرما ایجاد کند. همچنین انرژی هسته ای برای شناورهایی که باید بدون سوخت گیری برای مدت طولانی در دریا باشند یا برای پیشرانه قدرتمند زیردریاییها مناسب است. همچنین ژنراتورهای حرارتی رادیوایزوتوپ (RTG) در ماموریتهای هوایی و فضایی استفاده میشوند.
۶) دستاوردهای انرژی هسته ای در منابع آب و محیط زیست:
رادیوایزوتوپ ها نقش مهمی در شناسایی و تجزیه و تحلیل آلایندهها دارند. تکنیکهای هسته ای برای طیف وسیعی از مشکلات آلودگی از جمله تشکیل دود، آلودگی دی اکسید گوگرد در جو، پراکندگی فاضلاب از طغیان اقیانوسها و نشت سوخت استفاده شده است. تکنیکهای هیدرولوژی ایزوتوپ امکان ردیابی و اندازهگیری دقیق میزان منابع آب زیرزمینی را فراهم میکند. چنین تکنیکهایی ابزارهای تحلیلی مهمی در مدیریت و حفاظت از منابع موجود آب و شناسایی منابع جدید را فراهم میکنند.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، در سال ۲۰۲۴ میلادی راکتورهای هسته ای معادل ۲۶۴۴ گیگاواتساعت انرژی گرمایی برای مصارف غیرالکتریکی تأمین کردند که ۹۴.۱درصد برای گرمایش منطقهای، ۴.۱درصد برای گرمایش صنعتی و ۱.۹٪ برای آبشویی بود (۶).
۷) دستاوردهای انرژی هسته ای در پیشرفت علمی کشور:
صنعت هستهای ایران به عنوان یک صنعت مادر در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی و اجتماعی نقشآفرینی میکند. پیشرفت های علمی در علم و فناوری هسته ای به عنوان یکی از علوم پایه دانشگاهی، منجر به پیشرفت های علمی در سایر علوم فنی و مهندسی و علوم تجربی می شود.
چشم انداز آینده فناوری هسته ای در ایران:
این صنعت از طریق توسعه شرکتهای دانشبنیان، ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم، و ارتقای سطح فناوری کشور، نقش محوری در اقتصاد ملی ایفا میکند، به همین دلایل، منافع ملی ایران اجازه نمیدهد این صنعت به خواست دشمنان تعطیل شود.
براساس گزارش معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، نقشآفرینی شرکتهای دانشبنیان در صنعت هستهای به عنوان مصادیق مردمیسازی اقتصاد، ضمن تکمیل زنجیره ارزش این صنعت و کاربردیسازی آن، توسعه محصولات و خدمات ارزشآفرین و اشتغالزا را به ارمغان آورده است.
امروزه دشمنان ایران به سرکردگی آمریکا می خواهند مردم ایران را از این دستاوردهای حیاتی فناوری هسته ای محروم کنند. این در حالیست که آمریکا اولین و تنها کشوری است که از فناوری هسته ای استفاده عملی نظامی کرده و با استفاده از بمب اتم در جنگ جهانی دوم (حدود ۸۰ سال پیش)، بیش از دویست هزار نفر از مردم بی گناه هیروشیما و ناگاساکی ژاپن را کشته است. برهمین اساس برای توسعه فناوری هسته ای بایستی به توان داخلی تکیه کنیم و از دخالت های دشمنان ایران در توقف بهره مندی مردم ایران از دستاوردهای این صنعت جلوگیری کنیم.
با توجه به دستاوردهای نیم قرن فناوری هسته ای برای ایران، در گام دوم انقلاب نیز با همت اساتید، دانشجویان و نخبگان کشور می توانیم با توسعه دستاوردهای ۷ گانه این صنعت خصوصاً از طریق شرکت های دانش بنیان، به عنوان موتور پیشران پیشرفت اقتصادی کشور بسیاری از مشکلات موجود را برطرف کرده و رفاه و عدالت اقتصادی را برای مردم ایران به ارمغان بیاوریم.
ارجاعات:
۱) https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today
۲) https://world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today
۳) http://www.iaea.org/newscenter/news/six-global-trends-in-nuclear-power-you-should-know
۴) http://www.iaea.org/newscenter/statements/safe-and-peaceful-use-nuclear-energy-iaea-perspective
۵) http://www.iaea.org/newscenter/statements/safe-and-peaceful-use-nuclear-energy-iaea-perspective
۶) http://www.iaea.org/newscenter/news/six-global-trends-in-nuclear-power-you-should-know
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟