-
اندازه متن
+
به گزارش خبر۲۴،درگیریهای روزهای اخیر میان نیروهای وابسته به ابومحمد جولانی و نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) تنها یک تقابل نظامی محدود نبوده؛ این تحولات در واقع بخشی از یک جابهجایی بزرگتر در شرق سوریه است؛ منطقهای که قلب نفت و گاز این کشور محسوب میشود و سالهاست محل رقابت بازیگران داخلی و خارجی بوده است.نیروهای کُرد سوریه که تا پیش از این تحت حمایت مستقیم آمریکا کنترل بخش وسیعی از شرق سوریه، بهویژه منطقه «الجزیره» را در اختیار داشتند، طی روزهای گذشته درگیر نبردهای سنگین با نیروهای وابسته به جولانی شدند. این درگیریها در نهایت با نوعی آتشبس و عقبنشینیهای میدانی همراه شد؛ آتشبسی که اگرچه بهصورت رسمی و پایدار اعلام نشده، اما مسیر پیشروی نیروهای جولانی به سمت مناطق غنی از نفت و گاز را هموار کرد.نکته قابل توجه اینجاست که این تحولات در حالی رخ میدهد که کُردهای سوریه سالها یکی از مهمترین متحدان میدانی آمریکا در سوریه بوده است. همین مسئله باعث شده بسیاری از ناظران این پرسش را مطرح کنند که چرا واشنگتن اینبار مانع پیشروی نیروهای جولانی به سمت شرق سوریه نشد؛ منطقهای که شاهرگ انرژی سوریه محسوب میشود.از نگاه اقتصادی، پاسخ این سؤال را باید در «نفت، گاز و کریدورهای انرژی» جستوجو کرد.
شرق سوریه؛ گنج پنهان انرژی
شرق سوریه، بهویژه استانهای دیرالزور و حسکه، روی بزرگترین ذخایر نفت و گاز این کشور قرار دارند. منطقهای که پیش از جنگ، ستون فقرات اقتصاد سوریه و اصلیترین منبع ارز خارجی دمشق بود.پیش از بحران ۲۰۱۱، سوریه روزانه بین ۳۸۰ تا ۵۰۰ هزار بشکه نفت تولید میکرد و بخش مهمی از آن را صادر میکرد. تولید گاز طبیعی نیز به حدود ۳۰ میلیون متر مکعب در روز میرسید. اما ۱۴ سال جنگ، اشغال میادین نفتی توسط گروههای مختلف، سرقت نفت، تخریب زیرساختها و تحریمهای سنگین غرب، این بخش را تقریباً فلج کرد.در این سالها، بخش قابل توجهی از میادین نفتی و گازی سوریه در کنترل قسد و عملاً تحت چتر حمایتی آمریکا بود. نفتی که بخش زیادی از آن به شکل غیررسمی استخراج و فروخته میشد و از چرخه رسمی اقتصاد سوریه خارج بود.اما اکنون با تغییر معادلات میدانی و پیشروی نیروهای جولانی، یک بازآرایی تازه در حال شکلگیری است؛ بازآراییای که همزمان با تحرکات دیپلماتیک و اقتصادی درباره آینده انرژی سوریه صورت میگیرد.
بازگشت نفت به کانون قدرت
در همین چارچوب، رئیس اجرایی «شرکت نفت سوریه» یوسف قبلاوی اعلام کرد شرکت شِل خواستار خروج از میدان نفتی «العمر» و واگذاری سهم خود به نهادهای دولتی سوری شده است.قبلاوی در یک نشست خبری که از داخل میدان نفتی العمر برگزار شد، گفت سوریه همچنان با شرکت شل درباره جزئیات تسویه مالی مذاکره میکند تا مالکیت کامل این میدان به دولت بازگردد.او همچنین فاش کرد که شرکتهای آمریکایی از جمله «شورون» و «کونیکو فیلیپس» برای سرمایهگذاری در میادین نفت و گاز سوریه ابراز علاقه کردهاند.به گزارش خبرگزاری رسمی سوریه، علاقه شرکتهای نفتی آمریکا بهویژه برای سرمایهگذاری در میادین گازی استان حسکه رو به افزایش است؛ موضوعی که نشانه بازگشت توجه بینالمللی به بخش انرژی سوریه پس از تحولات سیاسی اخیر است.قبلاوی توضیح داد میدان العمر که بزرگترین میدان نفتی سوریه محسوب میشود، پیشتر حدود ۵۰ هزار بشکه در روز تولید میکرد، اما تولید فعلی آن به دلیل بهرهبرداریهای ابتدایی و غیراصولی، به حدود ۵ هزار بشکه رسیده است. او افزود شرکت نفت سوریه برنامهای برای بازسازی این میدان و رساندن تولید آن به سطح ۴۰ تا ۵۰ هزار بشکه در روز مطابق استانداردهای جهانی تدوین کرده است.
میدان العمر بزرگترین میدان نفتی سوریه و ستون فقرات صادرات نفت این کشور بوده است.قبلاوی همچنین گفت دولت سوریه با هماهنگی ارتش در حال تحویل گرفتن همه میادین نفتی است و تاکنون میادینی چون العزبه، العمر، الجفره، التنک و الثوره تحویل گرفته شدهاند.او افزود تولید نفت سوریه پیشتر به ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار بشکه در روز میرسید، اما اکنون به حدود ۱۰۰ هزار بشکه کاهش یافته است. به گفته وی، بازسازی میادین میتواند بهتدریج تولید را افزایش دهد و سوریه را دوباره به مرحله صادرات برساند.وزیر نفت سوریه محمد البشیر نیز اعلام کرد نهادهای دولتی تحویل گرفتن تأسیسات حیاتی مانند میادین نفتی و ایستگاههای پمپاژ را آغاز کردهاند. رئیس بانک مرکزی سوریه عبدالقادر الحصریه نیز تأکید کرد بازگشت منابع دولت به چارچوب رسمی، شرط اصلی برای بازگرداندن تعادل پولی و تقویت ابزارهای مدیریت اقتصادی است.دولت سوریه هدفگذاری کرده تولید نفت را به ۱۰۰ هزار بشکه در روز افزایش دهد. ذخایر اثباتشده نفت سوریه حدود ۲.۵ میلیارد بشکه برآورد میشود که این کشور را در رتبه ۳۲ جهان قرار میدهد. در بخش گاز نیز دولت قصد دارد تولید را تا سال ۲۰۲۶ به ۱۵ میلیون متر مکعب در روز برساند.
بازگشت نفت؛ فشار اقتصادی بر کُردهای سوریه
مصطفی السید، کارشناس امور نفت، در گفتوگو با الجزیره تأکید کرد بازپسگیری بزرگترین میادین نفتی سوریه، مهمترین منبع ارز خارجی اقتصاد این کشور را به دولت بازگردانده است. او افزود وزارت نفت سوریه طرحهایی برای تعمیر میادین و ساخت مجتمعهای پتروشیمی در دیرالزور و شرق حمص در دست دارد و همزمان به دنبال بازگرداندن نیروهای متخصص از خارج کشور است.عامر الشوبکی، دیگر کارشناس نفت، نیز گفت دشت الجزیره سوریه خزانه نفت و گاز سوریه است و بازگشت این میادین به کنترل دولت، فشار مالی سنگینی بر قسد وارد کرده است؛ فشاری که پیشتر بر دمشق تحمیل میشد.به گفته او، کنترل کارخانه گاز کونیکو به معنای افزایش تولید برق و کنترل میدان العمر به معنای قطع یکی از مهمترین منابع مالی قسد است.
میادین نفتی سوریه؛ نقشه ثروت
از جمله مهمترین میادینی که بازیابی شده یا محل رقابت هستند میتوان به العمر، التنک، کونیکو، الجفره، الورد، التیم و السویدیه اشاره کرد. برخی از این میادین پیش از جنگ تا ۱۱۶ هزار بشکه در روز تولید داشتند، اما امروز تولیدشان به چند هزار بشکه سقوط کرده است.این اعداد بهخوبی نشان میدهد که شرق سوریه چه ظرفیت عظیمی برای بازسازی اقتصاد این کشور دارد و چرا این منطقه در کانون رقابتهای ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.
آمریکا و اسرائیل؛ نفت، گاز و کریدورهای انرژی
اما پرسش اصلی اینجاست: چرا آمریکا که سالها کُردهای سوریه را بهعنوان متحد خود حفظ کرده بود، اینبار در برابر پیشروی نیروهای جولانی به سمت شرق سوریه واکنش قاطعی نشان نداد؟پاسخ این سؤال را باید در تحولات بزرگتر منطقهای جستوجو کرد.شرق سوریه نهتنها دارای نفت و گاز است، بلکه حلقه اتصال چند مسیر بالقوه کریدورهای انرژی نیز محسوب میشود؛ مسیرهایی که میتوانند گاز و نفت را از عراق و حتی خلیج فارس به مدیترانه منتقل کنند. کنترل این منطقه، یعنی کنترل گلوگاه انرژی آینده شرق مدیترانه.در سالهای اخیر، آمریکا و اسرائیل سرمایهگذاری گستردهای روی معماری جدید انرژی در منطقه انجام دادهاند؛ از پروژههای گازی مدیترانه شرقی گرفته تا اتصال منابع انرژی به اروپا برای کاهش وابستگی این قاره به روسیه.در این چارچوب، سوریه نه یک کشور جنگزده، بلکه یک قطعه کلیدی پازل انرژی منطقه است.تحولات میدانی اخیر، همراه با علاقه ناگهانی شرکتهای نفتی آمریکایی برای ورود به بازار انرژی سوریه، این گمانه را تقویت کرده که واشنگتن در حال بازطراحی نقشه نفوذ خود در شرق سوریه است؛ بهگونهای که مدیریت منابع انرژی از یک بازیگر محلی مانند قسد، به ساختاری جدید و منعطفتر منتقل شود که بتواند در آینده با ترتیبات سیاسی منطقهای، حتی سناریوهای مرتبط با عادیسازی روابط سوریه و اسرائیل ـ هماهنگ شود.از نگاه اقتصادی، راهبردی، نفت و گاز سوریه میتواند مشوق اصلی برای تغییر رفتار سیاسی دمشق، بازکردن مسیرهای جدید انرژی به سمت مدیترانه و پیوند دادن سوریه به نظم جدید منطقهای مورد نظر آمریکا و اسرائیل باشد.
آنچه امروز در شرق سوریه جریان دارد، صرفاً جابهجایی چند کیلومتر خط تماس نیست؛ بلکه بخشی از یک نبرد بزرگتر بر سر آینده انرژی سوریه است.درگیری نیروهای جولانی و قسد، بازپسگیری میادین نفتی، ورود دوباره شرکتهای آمریکایی و سکوت معنادار واشنگتن، همگی نشان میدهد که نفت و گاز سوریه بار دیگر به مرکز معادلات بازگشته است.
اقتصاد سوریه بدون انرژی قابل بازسازی نیست، و هیچ بازیگری در منطقه این واقعیت را بهتر از آمریکا و اسرائیل نمیداند. به همین دلیل، شرق سوریه امروز نه فقط میدان جنگ، بلکه میدان طراحی نظم جدید انرژی در غرب آسیاست.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟