به گزارش خبر۲۴،اخیراً اتحادیه اروپا اعلام کرد که نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست سازمانهای “تروریستی” قرار داده است. این اقدام، که با واکنشهای گستردهای در سطح داخلی و بینالمللی مواجه شد، باعث بروز سوالاتی در مورد مشروعیت و سازگاری آن با اصول حقوق بینالملل شد. صبح امروز رئیس مجلس شورای اسلامی در همین رابطه عنوان کرد که اروپا با تلاش برای ضربهزدن به سپاه که خود، بزرگترین مانع در برابر گسترش تروریسم به اروپا بود، بهپای خود شلیک کرد. طبق بند هفت قانون اقدام متقابل، در برابر اعلام سپاه بهعنوان سازمان تروریستی، ارتش کشورهای اروپایی گروه تروریستی محسوب میشوند.در همین راستا، وحید دهنوی، حقوقدان، عضو هیئت علمی دانشگاه و عضو کمیسیون بین الملل مرکز وکلای قوه قضائیه، در گفتگو با خبرنگار فارس به بررسی ابعاد حقوقی این تصمیم اتحادیه اروپا پرداخته و واکنشهای حقوقی به آن را تحلیل کرده است.
-
اندازه متن
+
فارس: این مصوبه که اخیراً اعلام شده، آیا با قواعد و حقوق بینالملل همخوانی دارد؟ میتوان بخشی از ارتش یک کشور به عنوان سازمان تروریستی شناخت؟
دهنوی: ابتدا باید بگویم که حقوق بینالملل امروز دنیای پیچیدهای دارد و وضعیت کنونی آن به شکلی وارونه پیش میرود. به طور کلی، وظیفه حقوق بینالملل، برقراری آرامش ، امنیت در ابعاد مختلف در جهان است. در این راستا، سازمانهای بینالمللی باید برای تامین امنیت جهانی تلاش کنند. اما اقداماتی که کشورهای مختلف، به ویژه اتحادیه اروپا، در این زمینه انجام دادهاند، نه تنها در راستای اهداف حقوق بینالملل نیست بلکه در برخی موارد به تهدید امنیت جهانی منجر شدهاند.نهادهای نظامی مانند ارتشها و سازمانهای نظامی هر کشور جزء نهادهای حاکمیتی آن کشور هستند و وظیفه اصلی آنها حفظ امنیت و نظم کشورشان است. حالا وقتی که اتحادیه اروپا یا هر کشور دیگری یک نهاد نظامی را به عنوان “تروریستی” اعلام میکند، در واقع به این معناست که وظیفه امنیتی آن نهاد را زیر سوال میبرد. مثلاً سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در مقابله با تروریسم و علی الخصوص داعش نقشی اساسی ایفا کرده است و نقش به سزای آن بر هیچکس پوشیده و قابل انکار نیست و کشورهایی که در اتحادیه اروپا هستند نمیتوانند این نقش را نادیده بگیرند. با این حال، اتحادیه اروپا به بهانههای غیر قابل پذیرش و سیاسی و بدون ارائه دلایل معتبر، اقدام به قرار دادن سپاه که بزرگترین سازمان ضد تروریسم حال حاضر هست در فهرست سازمانهای تروریستی کرده است که این تصمیم به وضوح مخالف قواعد متعدد و موازین حقوق بینالملل است.
فارس: چرا این اقدام اتحادیه اروپا ممکن است به تدریج امنیت جهانی را تحت تاثیر قرار دهد؟
دهنوی: این اقدام دقیقا به این دلیل امنیت جهانی را تهدید میکند که اتحادیه اروپا با قرار دادن یک نهاد نظامی معتبر و حاکمیتی در فهرست سازمانهای تروریستی، عملاً نشان میدهد که هیچ مرز یا اصولی برای مداخلات خود در امور داخلی کشورها قائل نیست. این کار به نوعی اعتبار نهادهای نظامی کشورهای دیگر را زیر سوال میبرد. همانطور که اشاره کردم، سپاه پاسداران در مبارزه با گروههای تروریستی مانند داعش نقشی تعیینکننده داشته است و اکنون اتحادیه اروپا، بدون ارائه دلایل حقوقی قانعکننده، این نهاد را به عنوان “تروریستی” معرفی کرده است. این تصمیم در واقع نقض اصول بنیادین حقوق بینالملل مانند اصل تساوی حاکمیت دولتها، منع مداخله در امور داخلی کشورها و مصونیت نهادهای دولتی است.یکی دیگر از نکات قابل توجه این است که از منظر حقوقی که اتحادیه اروپا برای قرار دادن یک سازمان در لیست به اصطلاح تروریستی باید سه استاندارد رعایت شود: اول، قانونمندی؛ دوم، دلایل کافی و مستند؛ و سوم، امکان دادرسی عادلانه فراهم باشد. سوال اینجا مطرح است که کدام یک از این استانداردها در خصوص سپاه پاسداران، وجود داشته است!!! بنابراین اقدامات اتحادیه اروپا در این خصوص سیاست زده است و اساساً ربطی به حقوق بینالملل ندارد.
فارس: آیا اتحادیه اروپا به طور قانونی مجاز به این تصمیم بوده است و آیا این اقدام پیامدهایی برای روابط ایران با کشورهای اتحادیه اروپا خواهد داشت؟
دهنوی: اتحادیه اروپا به طور قانونی هیچگونه مجوزی برای چنین اقدامی ندارد، چرا که این اقدام در تعارض صریح با حقوق بینالملل و اصول بنیادی حاکمیت دولتها و مصونیت نهادهای نظامی می باشد. در حقیقت، این تصمیم از نظر حقوقی قابل دفاع نیست و همانطور که عرض کردم بیشتر تحت تاثیر فشارهای سیاسی کشورهای دیگر قرار گرفته است. البته برخی کشورها مثل آمریکا در سال ۲۰۱۹ ، کانادا در سال ۲۰۲۴ تلاش کردهاند تا سپاه پاسداران را به بهانه های مختلف حقوق بشری و… در فهرست تروریستی قرار دهند.و اما از منظر پیامدهای حقوقی، این تصمیم قطعاً روابط ایران با کشورهای اتحادیه اروپا را تحت تأثیر قرار خواهد داد. ایران در قبال این تصمیمها اقدامات متقابل انجام خواهد داد، همانطور که در گذشته شاهد بودیم که ایران پس از اقدام آمریکا علیه سپاه پاسداران واکنشهای جدی نشان داد و حتی در سال ۱۳۹۸ قانون اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان «سازمان تروریستی» توسط آمریکا را تصویب نمود. این وضعیت میتواند به کاهش سطح روابط دیپلماتیک و … ایران با کشورهای اتحادیه اروپا منجر شود.علاوه بر این، ایران قادر است با توجه به نقض حقوق بینالملل، اقدام به طرح پیگیری حقوقی در سطح بینالمللی کند. ممکن است این اقدام اتحادیه اروپا به ایجاد تنشهای بیشتر در روابط دیپلماتیک و تجاری میان ایران و این کشورها منجر شود و حتی به تحریمهای متقابل جدیدی بیانجامد.
فارس: ایران چه اقداماتی میتواند برای مقابله با این مصوبه انجام دهد؟
دهنوی: اولاً باید بگویم که ایران در این زمینه نمیتواند به راحتی این مصوبه را نادیده بگیرد. همانطور که در گذشته هم شاهد بودیم، ایران با توجه به موقعیت استراتژیک خود در منطقه و نقش اساسی که در مسائل جهانی ایفا میکند، باید واکنشهای حقوقی و سیاسی خود را در قبال این تصمیمها نشان دهد. یکی از اقدامات متقابل میتواند اعمال تحریمهای متقابل یا حتی اقدامات حقوقی در مراجع بینالمللی باشد.در داخل ایران، نهادهای قانونی میتوانند بر اساس اصول حقوقی داخلی اقدام کنند و مجلس شورای اسلامی ممکن است قوانینی را برای مقابله با این تصمیم تصویب کند. البته ماده ۷ اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان «سازمان تروریستی» توسط آمریکا مصوبه ۱۳۹۸ تصریح دارد که کلیه کشورهایی که به هر نحو از تصمیم ایالات متحده آمریکا در این خصوص تبعیت نمایند مشمول عمل متقابل خواهند شد.
فارس: در نهایت، ارزیابی شما از این تصمیم چیست؟
دهنوی: این تصمیم قطعاً یک اقدام سیاسی جانبدارانه است که با حقوق بینالملل و اصول حاکمیت ملی و مصونیت نهادهای دولتی مغایرت دارد. در واقع، اتحادیه اروپا با این تصمیم خود نه تنها اصول حقوق بینالملل را نقض کرده، بلکه به تهدید امنیت و نظم جهانی دامن زده است. به بیان ساده تر، این اقدام را میتوان تصمیمی سیاسی و جانبدارانه دانست که آشکارا با اصول حقوق بینالملل و مبانی حاکمیت ملی و مصونیت نهادهای دولتی در تعارض است. اتحادیه اروپا با اتخاذ چنین تصمیمی، نهتنها به قواعد تثبیتشده حقوق بینالملل بیاعتنایی کرده، بلکه با تضعیف ثبات، به تشدید تهدیدها علیه امنیت و نظم جهانی دامن زده است.این تصمیم یک پیشزمینه برای اقدامات مشابه در آینده فراهم میکند و میتواند به بحرانهای دیپلماتیک و حقوقی بینالمللی جدیدی منجر شود. همچنین نکته مهم دیگر آن است که اقدام اتحادیه اروپا، اساساً فاقد مبنای قضایی است. مطابق اصول دادرسی منصفانه که خود اروپا نیز مدعی پایبندی به آن است، بدون رسیدگی قضایی و صدور رأی دادگاه صالح، امکان تروریستی اعلام کردن هیچ فرد یا نهادی وجود ندارد.
علاوه بر این، سپاه پاسداران بخشی از نیروی مسلح رسمی جمهوری اسلامی ایران است (مطابق با اصل ۱۵۰ قانون اساسی) و از مصونیت برخوردار است؛ بنابراین این اقدام، نقض آشکار اصل حاکمیت دولتها و اصل عدم مداخله محسوب میشود.در این چارچوب، ایران میتواند نخست از مسیر حقوق بینالملل عمومی وارد شود و با فعالسازی مسئولیت بینالمللی دولتهای اروپایی، اقدام آنان را از یک «تصمیم سیاسی» به یک «عمل متخلفانه قابل پیگرد» تبدیل کند. صدور اعلامیه رسمی تخلف، ثبت آن در اسناد سازمان ملل، میتواند پروندهای درخور ایجاد کرده و هزینه سیاسی و حیثیتی این اقدام را برای اروپا افزایش دهد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟