به گزارش خبر۲۴،در منازعات معاصر، تنها کنترل زمین تعیینکننده موازنه قدرت نیست؛ کنترل روایت نیز نقشی همسنگ و گاه تعیینکنندهتر دارد. در پرونده اردوگاه الهول در شمالشرق سوریه، امروز اعداد بیش از جغرافیا بیثبات به نظر میرسند. این اردوگاه که زمانی بزرگترین محل تجمع خانوادههای وابسته به داعش بود، اکنون دستخوش دگرگونی عددی چشمگیری شده است؛ تحولی که بیش از آنکه پرسشبرانگیز باشد، نگرانکننده است.بر اساس دادههای منابع انسانی، بخش اتباع خارجی اردوگاه اکنون «تقریباً خالی» است و تنها حدود ۲۰ خانواده در بخش «مهاجران» ـ پیشتر موسوم به «داعشیهای خارجی» ـ باقی ماندهاند؛ بخشی با تدابیر امنیتی شدید که پیشتر هزاران زن و کودک از روسیه، قفقاز، آسیای مرکزی و اروپا را در خود جای داده بود. این بدین معناست که بیش از ۹۸ درصد خانوادههای خارجی اردوگاه دیگر در آن حضور ندارند. شکاف ایجادشده میان گذشته نزدیک و حال مبهم، مسئلهای فراتر از ارقام ساده است.
-
اندازه متن
+
کاهش بیسابقه جمعیت
در سالهای اخیر شمار زنان و کودکان خارجی حدود ۶۳۰۰ نفر از ۴۲ ملیت مختلف بود؛ جمعیتی با حساسیت سیاسی و امنیتی بالا، زیرا بسیاری از دولتهای متبوع آنان از پذیرش دوبارهشان خودداری میکردند. اکنون با کاهش به حدود ۲۰ خانواده (۱۰۰–۱۲۰ نفر)، با کاهش کمسابقهای مواجهایم که با بیانیههای رسمی یا بازگرداندن آشکار همراه نبوده است.بازگرداندن اتباع در سالهای ۲۰۲۰–۲۰۲۳ معمولاً با اعلام رسمی و پوشش رسانهای مرحلهای انجام میشد؛ مقایسه آن روند با کاهش ناگهانی اخیر، شکاف آماری کنونی را برجسته میکند.
سازوکار حقوقی و مدیریت اردوگاه
اردوگاه الهول تحت مدیریت نیروهای محلی شمالشرق سوریه و با پشتیبانی ائتلاف بینالمللی اداره میشد؛ چارچوبی که از نظر حقوقی نه کاملاً تابع دولت مرکزی سوریه بود و نه در نظام قضایی بینالمللی مشخص. تغییرات متوالی در مدیریت، سطح امنیت و ثبت اتباع خارجی میتواند بخشی از شکاف آماری را توضیح دهد.سناریوهای جابهجاییعبارت «اردوگاه را ترک کردهاند» الزاماً به معنای بازگشت به کشورهای مبدأ نیست. سه سناریوی محتمل عبارتاند از:
🔹بازگرداندن کمسر و صدا در سطح بینالمللی، که با توجه به رویههای گذشته بعید است.
🔹انتقال داخلی به مراکز بازداشت دیگر در سوریه، که با تحولات میدانی و بازآرایی امنیتی همخوانی دارد.
🔹تغییر طبقهبندی اداری یا حقوقی، مثلاً به دلیل توافقات قضایی یا تغییر وضعیت تابعیت، که برخی افراد را از رده «اتباع خارجی» خارج کرده باشد.وجه مشترک همه این سناریوها، نبود شفافیت کامل در مسیر جابهجاییهاست.
کاهش کلی جمعیت اردوگاه
جمعیت کل اردوگاه اکنون حدود ۲۴ هزار نفر برآورد میشود که نزدیک به ۱۵ هزار نفر سوری هستند؛ در حالی که در گذشته شمار ساکنان از ۴۰ هزار نفر فراتر میرفت و پس از سقوط آخرین پایگاه داعش در باغوز در ۲۰۱۹ به بیش از ۷۰ هزار نفر رسید.بخشی از کاهش ناشی از انتقال عراقیها به داخل عراق است. طی چند مرحله ۱۰ تا ۱۳ هزار عراقی بازگردانده شدهاند و برآوردها همچنان از حضور حدود ۱۰۵۰۰ تا ۱۳۰۰۰ عراقی حکایت دارند. این ارقام نشان میدهند اردوگاه بهطور کامل تخلیه نشده، بلکه ترکیب جمعیتی آن تغییر کرده است؛ بنابراین شکاف آماری بازتاب تغییر در شیوه مدیریت و سازوکار اداری است.
پیامدهای منطقهای و امنیتی
زمانی که بخش خارجیها مملو از جمعیت بود، اردوگاه الهول مسئلهای بینالمللی بود و سنجشی برای آمادگی دولتها در پذیرش مسئولیت اتباع خود. اکنون، اگر بخش خارجیها تقریباً خالی باشد، مسئله به سطح منطقهای تنزل یافته است و فشار سیاسی از پایتختهای اروپایی کاهش یافته، اما بار امنیتی و اجتماعی بر دوش بازیگران منطقهای افزایش یافته است. جابهجایی نامشخص این جمعیت میتواند پیامدهای فرامرزی داشته باشد، از پراکندهسازی عناصر تندرو تا انتقال خاموش مسئله به حوزههای قضایی دیگر.در پروندههای افراطگرایی، ابهام جزئی حاشیهای نیست. حذف هزاران نام از فهرست عمومی بدون توضیح مستند، پرسشهای مشروعی مطرح میکند: آیا ارزیابی مجددی از خطر افراد صورت گرفته است؟ آیا برخی به مراکز امنیتی بالاتر منتقل شدهاند؟ آیا برخی با شروط غیرعلنی آزاد شدهاند؟ تجربه نشان میدهد بازساختاردهی محیطهای بسته میتواند پیامدهای پیشبینیناپذیر داشته باشد؛ پراکندهسازی تجمعها خطر جذب گروهی را کاهش میدهد، اما عناصر تندرو را به فضاهای کمتر کنترلشده منتقل میکند.
میان سیاست و داده
شکاف آماری بازتاب یک تناقض کلان است: هرچه عدد کوچکتر میشود، نیاز به شفافیت بیشتر میگردد. اردوگاه صرفاً یک فضای جغرافیایی نبود، بلکه نمادی از ناتوانی بینالمللی در مدیریت پیامدهای داعش بود. پرسش اصلی این است که کسانی که اردوگاه را ترک کردهاند، اکنون کجا هستند و آیا کاهش عددی، حل مسئله را نشان میدهد یا صرفاً بحران را پنهان کرده است.ارقام جدید، هرچند در ظاهر آرامشبخش باشند، پرونده را نمیبندند؛ بلکه آن را از زاویهای دیگر باز میکنند که نیازمند تطبیق دادههای انسانی، حقوقی و امنیتی است. در جهان پساداعش، چالشها با حذفشان از جدولها ناپدید نمیشوند؛ فقط جای خود را تغییر میدهند. نسخه کنونی اردوگاه الهول نمونهای روشن از این جابهجایی است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟