به گزارش خبر۲۴،ژنو، شهری که سالهاست به عنوان پایتخت دیپلماسی چندجانبه شناخته میشود، امروز سهشنبه ۲۸ بهمن (۱۷ فوریه) میزبان مجموعهای از نشستها و مذاکراتی است که هر یک به تنهایی ظرفیت اثرگذاری بر معادلات امنیتی جهان را دارند؛ از گفتوگوهای هستهای تهران و واشنگتن گرفته تا نشست کنفرانس خلع سلاح و رایزنیهای مرتبط با جنگ اوکراین.
در این میان، مذاکرات هستهای جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، مهمترین و حساسترین محور تحولات امروز ژنو به شمار میرود؛ مذاکراتی که در امتداد تلاشها برای مدیریت یکی از پیچیدهترین پروندههای سیاست خارجی دو کشور برگزار میشود.
بر اساس گزارش خبرنگار اعزامی، هیات ایرانی به سرپرستی سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه و با دستورکار مشخص و تاکید بر «توافق عادلانه و پایدار» وارد ژنو شده است. تهران در این چارچوب، بار دیگر بر دو اصل کلیدی تاکید کرده است: حفظ حقوق هستهای در چارچوب مقررات بینالمللی و رفع موثر تحریمها. این دوگانه، سالهاست محور اختلاف و در عین حال نقطه اتصال هرگونه توافق احتمالی بوده است.
از سوی دیگر، مقامهای آمریکایی نیز از «فرصت دیپلماتیک» سخن گفتهاند، هرچند همزمان بر فشار نظامی و ضرورت رسیدن به تفاهمی «قابل راستیآزمایی» تاکید دارند. همین تفاوت در ادبیات، نشان میدهد که دو طرف اگرچه به میز مذاکره بازگشتهاند، اما همچنان در تعریف مقصد نهایی و مسیر رسیدن به آن اختلاف نظر دارند و این امر دستیابی به توافقی پایدار را پیچیدهتر میکند.
آنچه این دور از گفتوگوها را متمایز میکند، شرایط محیطی آن است؛ منطقه غرب آسیا در ماههای اخیر با تحولات امنیتی و سیاسی متعددی روبهرو بوده و در سطح بینالمللی نیز رقابت قدرتهای بزرگ شدت گرفته است. در چنین فضایی، هرگونه پیشرفت یا توقف در مذاکرات هستهای میتواند پیامدهایی فراتر از روابط دوجانبه تهران–واشنگتن داشته باشد.
برای درک بهتر مواضع جمهوری اسلامی ایران، مذاکرات غیرمستقیم تهران–واشنگتن در عمان نیز واجد اهمیت است؛ جایی که ایران بر چارچوب توافق منصفانه تاکید کرد و هرگونه اقدام جدید را منوط به دریافت تضمینهای عینی و قابل راستیآزمایی دانست. در آن مقطع نیز هیات ایرانی تصریح کرده بود که تجربههای گذشته، بهویژه خروج یکجانبه آمریکا از توافق پیشین، ضرورت اخذ تضمینهای موثر و رفع واقعی تحریمها را دوچندان کرده است.
تهران در گفتوگوهای عمان، رفع تحریمها را نه در سطح اعلام سیاسی، بلکه در سطح انتفاع اقتصادی قابل سنجش تعریف کرد؛ بدین معنا که هرگونه توافقی باید با امکان بهرهمندی ملموس ایران از مزایای اقتصادی همراه باشد.
این رویکرد اکنون نیز به عنوان یکی از خطوط ثابت سیاست مذاکرهای ایران مطرح است و منابع دیپلماتیک بر تداوم همین چارچوب در گفتوگوهای ژنو تاکید دارند.
از همینرو اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت خارجه پیش از عزیمت به دور دوم مذاکرات در گفتوگو با ایرنا با اشاره به اینکه تهران سودی از طولانی شدن مذاکره نمیبیند، گفت: در این دور مذاکرات نیز با یک تیم کامل حاضر خواهیم شد؛ تیمی سیاسی، حقوقی، اقتصادی و فنی. بنابراین از جانب ما همه کارشناسان و نمایندگانی که لازم است درباره ابعاد مختلف یک تفاهم اظهارنظر کنند و تصمیم بگیرند، حضور دارند.
وی اضافه کرد که مذاکرات و روند دیپلماتیکی که در دو هفته اخیر شروع شده، در یک چارچوب کاملاً هدفمند و بهصورت واحد در حال پیش رفتن است. در سطوح مختلف نظام، جنبههای مختلف این موضوع مورد بحث قرار گرفته و ما به تصمیم واحد رسیدهایم که بنا به شرایط، از ظرفیتهای مختلف خود، چه در وزارت امور خارجه و چه در سطح شورای عالی امنیت ملی، برای پیشبرد این مذاکرات استفاده کنیم. این امر متعارف و معقولی است.
بقایی گفت: ما در شرایط کاملاً بدگمانی و فقدان اعتماد مذاکره میکنیم. تجارب قبلی را داریم و مجاز نیستیم به هیچ عنوان این تجارب را حتی یک لحظه از پیش چشمانمان دور کنیم. بنابراین با این نگاه و با در نظر داشتن چارچوبهایی که از سوی نهادهای بالادستی برای مذاکرهکنندگان تدوین شده و البته در تدوین آن، دستگاه دیپلماسی نقش طبیعی خود را ایفا کرده است، مواضع کشور را در قالب این چارچوبها پیش میبریم.
وی اضافه کرد که دیدارهای ژنو در ادامه همان بحثهایی است که در عمان مطرح شد و امیدواریم بتوانیم به بهترین وجه تامینکننده منافع کشور باشیم.
همزمان با این مذاکرات، ژنو میزبان نشست کنفرانس خلع سلاح نیز هست؛ نشستی که از معدود مجامع چندجانبه فعال در حوزه کنترل تسلیحات به شمار میرود و هر سال نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در این نشست، ضمن تاکید بر رویکرد اصولی تهران در مخالفت با سلاحهای کشتار جمعی، بر حق بهرهمندی صلحآمیز از انرژی هستهای تاکید کرده است.
حضور ایران در این نشست در شرایطی صورت میگیرد که پرونده هستهای کشور نیز همزمان روی میز گفتوگو با آمریکا قرار دارد. این همزمانی، به لحاظ سیاسی حائز اهمیت است؛ زیرا تهران تلاش دارد تصویر روشنی از برنامه هستهای صلحآمیز خود ارائه دهد و از بسترهای چندجانبه برای تثبیت مواضع خود بهره بگیرد.
در ضلع دیگر تحولات ژنو، رایزنیهای مرتبط با جنگ اوکراین قرار دارد؛ بحرانی که پیامدهای آن نه تنها اروپا، بلکه ساختار امنیت بینالمللی را تحت تاثیر قرار داده است.
گفتوگوهای جاری با هدف بررسی راههای کاهش تنش و یافتن مسیرهای دیپلماتیک برای پایان دادن به این جنگ دنبال میشود.
در این زمینه، هرچند چشمانداز دستیابی به توافق جامع همچنان با ابهام همراه است، اما نفس استمرار مذاکرات نشاندهنده آن است که گزینه نظامی به تنهایی پاسخگو نیست و دیپلماسی همچنان به عنوان مسیر ناگزیر مطرح است.
در مجموع، تمرکز سه پرونده مهم در ژنو، تصویری فشرده از وضعیت کنونی نظام بینالملل ارائه میدهد؛ جهانی که در آن رقابت، بیاعتمادی و منازعه در بالاترین سطوح جریان دارد، اما در عین حال هیچ بازیگری نمیتواند از ضرورت مذاکره و گفتوگو چشمپوشی کند.
برای جمهوری اسلامی ایران، مذاکرات هستهای امروز تنها یک گفتوگوی فنی نیست و برای آمریکا نیز معیاری از امکان مدیریت یکی از چالشهای دیرپای سیاست خارجیاش به شمار میرود.
اگر ژنو در گذشته نماد توافقهای تاریخی بوده است، امروز نیز میتواند صحنه آزمون ارادههای سیاسی باشد؛ ارادهای که یا به کاهش تنش و بازگشت تدریجی به مسیر تفاهم منجر خواهد شد یا بار دیگر جهان را با دور تازهای از بیاعتمادی روبهرو میکند.
به این ترتیب، سهشنبه ۲۸ بهمن را میتوان روزی دانست که «صلح بر مدار ژنو» میچرخد؛ شهری که سرنوشت چند پرونده مهم، دستکم برای ساعاتی، به میزهای مذاکره آن گره خورده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟