به گزارش خبر ۲۴؛ با آغاز تجاوز نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران از روز شنبه ۹ اسفند، روسیه از جمله کشورهایی بود که در نخستین ساعات واکنش نشان داد و وزارت امور خارجه این کشور با صدور بیانیهای این اقدام را محکوم کرد. مسکو در این بیانیه حمله نظامی به جمهوری اسلامی ایران را ناقض اصول و هنجارهای اساسی حقوق بینالملل خواند و نسبت به پیامدهای آن برای ثبات منطقهای و نظم حقوقی بینالمللی ابراز نگرانی کرد.
دستگاه دیپلماسی روسیه همچنین تأکید کرد که این حملات «بار دیگر تحت پوشش روند مذاکره انجام شد؛ روندی که ظاهراً برای عادیسازی بلندمدت وضعیت در ارتباط با ایران طراحی شده بود». وزارت امور خارجه روسیه تصریح کرد که این اقدام در حالی صورت گرفت که سیگنالهای منتقلشده به طرف روسیه حاکی از عدم تمایل اسرائیل به درگیری نظامی با ایران بود؛ موضوعی که از نگاه مسکو، بر پیچیدگی شرایط و ضرورت پرهیز از تشدید تنشها میافزاید.
همزمان، سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه نیز در تماس تلفنی با وزیر امور خارجه ایران، حمله نظامی «بیدلیل» آمریکا و اسرائیل را نقض آشکار اصول و هنجارهای حقوق بینالملل دانست و آن را محکوم کرد. وی تأکید کرد که مسکو آماده است در مجامع بینالمللی از جمله شورای امنیت سازمان ملل برای یافتن راهحلی مسالمتآمیز مبتنی بر حقوق بینالملل، احترام متقابل و توازن منافع تلاش کند؛ اقدامی که با درخواست روسیه با همراهی چین به عنوان اعضای دائم شورای امنیت برای برگزاری نشست اضطراری این شورا در همان روز نخست تجاوز همراه شد.
در همین حال، سخنان وزیر امور خارجه روسیه خطاب به رهبران کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس نیز بازتاب گستردهای در فضای مجازی و رسانه ای منطقه داشت. لاوروف در اظهاراتی تند خطاب به این رهبران عربی که ایران را در دفاع از خود و هدف قرار دادن مبدا حملات آمریکا مورد انتقاد قرار دادهاند گفت: «بسیاری از شما علنا اعلام کردید که اوضاع نباید به سمت راه حل نظامی برود و اجازه استفاده از حریم هوایی خود را نخواهید داد؛ اما وقتی همه چیز شروع شد آیا اقدامات ایالات متحده و اسرائیل را محکوم کردید!؟ آیا بمباران ۱۷۰ دختر را محکوم کردید!؟»
وزیر امور خارجه روسیه افزود: «شنیده ام برخی از کشورهای شما حتی بحرین در حال برنامهریزی برای ارائه قطعنامهای به شورای امنیت هستند که تنها ایران را محکوم میکند، بدون آنکه کلمهای از اقدامات آمریکا و اسرائیل بگوید. ما خواستار جبهه متحد برای پایان دادن به این جنگ هستیم، اگر صرفا بگویید ایران حق پاسخ موثر ندارد یعنی آمریکا و اسرائیل را به ادامه جنایتشان تشویق میکنید و این با هیچ منطقی سازگار نیست.»
انتقاد تند مسکو در شورای امنیت؛ «آمریکا و اسرائیل به دیپلماسی خیانت کردند»
واسیلی نبنزیا، سفیر و نماینده دائم روسیه در سازمان ملل متحد، روز ۱۰ اسفند در نشست شورای امنیت با انتقاد شدید از حمله نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران اعلام کرد که این دو کشور «بار دیگر در میانه مذاکرات به ایران حمله کردهاند» و به گفته او «ایالات متحده و اسرائیل به دیپلماسی خیانت کردند». نماینده روسیه در این نشست تأکید کرد که اقدام نظامی علیه ایران در شرایطی صورت گرفته که مسیرهای دیپلماتیک همچنان فعال بوده و چنین حملهای ضربهای جدی به تلاشهای سیاسی برای حلوفصل اختلافات به شمار میرود.
نبنزیا در ابتدای سخنان خود همچنین از نحوه طرح دستور کار جلسه انتقاد کرد و گفت که نشست اضطراری شورای امنیت برای بررسی حمله به ایران تحت عنوان «وضعیت خاورمیانه» برگزار شده، در حالی که روسیه و چین خواستار برگزاری این جلسه با عنوان «تهدیدات علیه صلح و امنیت بینالمللی» بودند. وی تلاشهای انگلیس به عنوان رئیس دورهای شورای امنیت برای «کماهمیت جلوه دادن تصنعی میزان خطر» را غیرقابل قبول دانست و افزود که درخواست مسکو و پکن برای دعوت از جفری ساکس، استاد دانشگاه کلمبیا، برای ارائه توضیحات در این نشست نیز رد شده است.
سفیر روسیه در ادامه با تشریح اهداف و اقدامات متجاوزان در روز نخست این حملات، از جمله هدف قرار دادن یک مدرسه در میناب، تأکید کرد که اقدامات آمریکا و اسرائیل «تجاوزی بیدلیل» علیه یک کشور مستقل عضو سازمان ملل و دارای حق حاکمیت است و این اقدام نقض منشور سازمان ملل و قواعد حقوق بینالملل محسوب میشود. نبنزیا همچنین تصریح کرد که این حمله هیچ ارتباطی با برنامه هستهای ایران ندارد و هیچ منبع معتبری ادعاهای آمریکا و اسرائیل مبنی بر تلاش ایران برای ساخت سلاح هستهای را تأیید نکرده است. وی در پایان یادآور شد که روسیه روز گذشته نیز پیشنویس قطعنامهای را برای پایان دادن به درگیری به شورای امنیت سازمان ملل ارائه کرده است.
بازتاب گسترده در محافل سیاسی روسیه؛ صلحبان! بار دیگر چهره واقعی خود را نشان داد
واکنشها در روسیه به موضع رسمی وزارت امور خارجه محدود نماند و شماری از چهرههای سیاسی و امنیتی این کشور نیز در اظهارنظرهایی جداگانه، حمله نظامی ایالات متحده و اسرائیل به ایران را مورد انتقاد قرار دادند. این مواضع که ساعاتی پس از آغاز تجاوز مطرح شد، در کنار محکومیت رسمی مسکو، نشاندهنده نگرانی جدی محافل سیاسی روسیه از پیامدهای این اقدام برای ثبات منطقهای و نظم بینالمللی بود.
در همین چارچوب، دیمیتری مدودف، نایبرئیس شورای امنیت روسیه، روز شنبه و ساعتی پس از آغاز تجاوز در کانال تلگرامی خود نوشت: «تمام مذاکرات با ایران یک عملیات پوششی بود؛ هیچکس در این مورد شک نداشت؛ هیچکس واقعاً نمیخواست درباره چیزی مذاکره کند.» وی با اشاره به ادعاهای دونالد ترامپ درباره پایان دادن به جنگها افزود: «این صلحبان! بار دیگر چهره واقعی خود را نشان داد.»
مدودف همچنین در گفتوگو با خبرگزاری تاس اظهار داشت که این واقعیت که ایران هنوز به طور جدی به اقدام آمریکا و اسرائیل پاسخ نداده، به معنای نداشتن گزینه نیست، بلکه نشان میدهد تهران میداند چگونه صبر کند. او افزود: «ایرانیها صاحب یک تمدن باستانی هستند و میدانند چگونه منتظر بمانند.» رئیسجمهوری پیشین روسیه در ادامه تأکید کرد که ترامپ با حمله به ایران «اشتباه بزرگی» مرتکب شده و با این تصمیم، همه آمریکاییها را در معرض خطر قرار داده است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود هشدار داد که ادامه چنین روندی میتواند پیامدهای بسیار خطرناکی برای نظام بینالملل داشته باشد. مدودف در پاسخ به پرسشی درباره احتمال آغاز جنگ جهانی سوم گفت: «از نظر فنی نه، اما اگر ترامپ به روند دیوانهوار تغییر رژیم جنایتکارانه خود ادامه دهد، بدون شک آغاز خواهد شد و هر رویدادی میتواند ماشه آن باشد.»
آندری کارتاپولوف، رئیس کمیته دفاعی پارلمان روسیه نیز در سخنانی ضمن محکومیت تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران گفت: ایران در حال پاسخ دادن است؛ پاسخی قوی، موثر و شایسته. وی همچنین تاکید کرد که آمریکایی ها به زودی خواهند فهمید که تجاوز کنونی به ایران اقدامی کاملا اشتباه است.
لئونید اسلوتسکی، رئیس کمیته امور بینالملل دومای روسیه نیز گفت: در نظم جهانی مورد نظر ترامپ که امروز دچار فروپاشی شده است، او خود را مرکز تصمیم گیری جهان فرض می کند.
در میان سیاستمداران و دیپلماتهای روس، سخنان آندری کلین، سفیر فدراسیون روسیه نیز در محافل رسانه ای بازتاب داشته است. این دپلمات ارشد روسیه ضمن آنکه خواستار توقف فوری جنگ شد و از رویکرد غرب در قبال این تجاوز انتقاد کرد، گفت: مسکو از ایران در جنگ با آمریکا حمایت میکند.
مسکو در جستوجوی مهار بحران؛ از تحرکات دیپلماتیک تا ابتکارهای چندجانبه
در مجموع، مجموعه مواضع رسمی و غیررسمی در روسیه نشان میدهد که مسکو حمله نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران را نه صرفاً یک رخداد نظامی، بلکه نقطهای حساس در روند تضعیف سازوکارهای دیپلماتیک و قواعد حقوق بینالملل ارزیابی میکند. تأکید مکرر مقامات روسیه بر «خیانت به دیپلماسی» و ضرورت بازگشت به مسیر گفتوگو، بیانگر نگرانی این کشور از آن است که ادامه چنین روندی میتواند نه تنها ثبات خاورمیانه بلکه اعتبار نهادهای چندجانبه و نظام حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات را نیز با چالش جدی روبهرو کند.
در چنین شرایطی، روسیه از چند مسیر میتواند برای مهار بحران نقشآفرینی کند. نخست، فعال نگه داشتن مسیرهای دیپلماتیک در سطح قدرتهای بزرگ است؛ تماسی که میان ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه و دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا برقرار شد و به گفته دستیار رئیسجمهور روسیه در آن مجموعهای از ملاحظات برای دستیابی هرچه سریعتر به یک راهحل سیاسی و دیپلماتیک درباره موضوع ایران مطرح شد، در همین چارچوب قابل ارزیابی است.
دوم، استفاده از ظرفیتهای چندجانبه در نهادهایی مانند شورای امنیت سازمان ملل است؛ جایی که مسکو در روزهای اخیر با همکاری چین تلاش کرده است موضوع حمله به ایران را به عنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی مطرح کند و پیشنویسهایی برای پایان درگیری ارائه دهد.
سوم، ایفای نقش میانجی یا تسهیلگر میان بازیگران منطقهای و فرامنطقهای است؛ نقشی که روسیه پیشتر نیز در برخی بحرانهای خاورمیانه تجربه کرده و میتواند از طریق گفتوگو با کشورهای منطقه، بهویژه دولتهای عربی، برای کاهش سطح تنشها دنبال کند.
برآیند این تحرکات نشان میدهد که مسکو در تلاش است ضمن حفظ موضع انتقادی نسبت به اقدام نظامی آمریکا و اسرائیل، از ظرفیتهای دیپلماتیک خود برای جلوگیری از گسترش بحران بهره گیرد؛ رویکردی که اگرچه تضمینی برای توقف فوری تنشها نیست، اما میتواند یکی از معدود مسیرهای باقیمانده برای بازگرداندن پرونده ایران از میدان تقابل نظامی به میز مذاکره باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟