توحید_اجتماعی از دیدگاه امام

گزارش اختصاصی خبر ۲۴؛ مقدمه امام_شهید حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه ای (رضوان الله تعالی علیه)، رهبر انقلاب اسلامی ایران، از جمله متفکران معاصر است که سال ها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، به مسئله «توحید اجتماعی» توجه ویژه ای داشته اند. ایشان بر این باور بوده اند که توحید، تنها یک اعتقاد فردی و ذهنی نیست، بلکه جهانی‌بینی و نگرشی است که باید تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان را دربر گیرد. این نگاه، توحید را از حصار عبادات فردی خارج کرده و آن را به برنامه‌ای برای ساخت تمدن و نظم اجتماعی تبدیل می‌کند. تعریف و حقیقت توحید اجتماعی از نگاه امام_شهید، حقیقت توحید_اجتماعی، نفی هرگونه اطاعت و بندگی غیر خداوند در عرصه روابط جمعی و ساختارهای قدرت است. ایشان توحید اجتماعی را مکمل «توحید در منشأیت حقوق» می‌دانند؛ به این معنا که تمام قواعد و قوانین حاکم بر جامعه باید منشأ الهی داشته باشند و هیچ نظام حقوقی و سیاسی برآمده از فرهنگ مادی‌گرای غربی، نمی‌تواند مشروعیت داشته باشد. در اندیشه ایشان، توحید_اجتماعی، یعنی نفی «طاغوت»های زمانه؛ یعنی هر قدرتی که بر اساس فرمان غیر خدا عمل کند و انسان‌ها را به بندگی خود یا هوس‌هایشان دعوت نماید. از این رو، ایشان هرگونه تبعیت از نظام‌های حقوقی غربی را مصداق «شرک اجتماعی مدرن» می‌دانستند. ابعاد و زوایای توحید اجتماعی تحلیل آثار پژوهشی منتشر شده درباره آرای امام_شهید، نشان می‌دهد که #توحید_اجتماعی ایشان دارای سه بُعد اصلی است: ۱. بُعد معرفتی و فرهنگی: توحید اجتماعی به معنای جهان‌بینی توحیدی است که نگاه انسان را به هستی، تاریخ، انسان و جامعه متحول می‌کند. این بُعد شامل مفاهیمی چون «اخلاق توحیدی» (مقابله با رذایلی همچون حسد، بخل، خودپرستی و ترجیح منافع شخصی بر جمعی) می‌شود. در این چارچوب، عبادت تنها به نماز و روزه خلاصه نمی‌شود، بلکه تمام شئون زندگی اجتماعی، رنگ عبادت به خود می‌گیرد. ۲. بُعد اقتصادی: امام_شهید بر «جامعه بدون طبقات توحیدی» تأکید دارند. از نظر ایشان، عدالت اقتصادی و ریشه‌کن کردن فقر و تبعیض، از لوازم اصلی تحقق توحید در جامعه است. نابرابری‌های طبقاتی، زمانی که ناشی از ساختارهای ناعادلانه باشد، نوعی شرک عملی به شمار می‌آید، زیرا انسان را به جای خدا، در برابر قدرت زر و زور به بندگی می‌کشاند. ۳. بُعد سیاسی: برجسته‌ترین وجه توحید اجتماعی در اندیشه ایشان، مسئله «حکومت اسلامی» است. توحید_اجتماعی به معنای نفی حاکمیت طواغیت و طاغوت‌ها و اثبات حاکمیت الهی است. از این منظر، تنها حاکمیتی می‌تواند توحیدی باشد که قوانین خود را از قرآن و سنت نبوی اخذ کند و هدف خود را برپایی قسط و عدل جهانی قرار دهد. ایشان در این زمینه، بر «قیام همگانی برای قسط» و «نفی سلطه کافران» تأکید دارند. آثار و پیامدهای توحید اجتماعی ۱. ایجاد نظم اجتماعی توحیدی: پیامد اولیه توحید اجتماعی، شکل‌گیری نظمی در جامعه است که نه بر اساس منافع فردی یا گروهی، بلکه بر اساس تکلیف الهی و عدالت سازماندهی می‌شود. ۲. آزادی واقعی انسان: امام_شهید معتقدند توحید اجتماعی انسان را از بندگی هوس‌ها، سرمایه، قدرت‌های مستکبر و خرافات آزاد می‌کند. این آزادی، مقدمه رشد معنوی و تعالی جمعی است. ۳. تحقق تمدن نوین اسلامی: در نهایت، توحید اجتماعی زیربنای شکل‌گیری «تمدن اسلامی» است؛ تمدنی که در آن علم، ثروت و قدرت در مسیر بندگی خدا و خدمت به بشر به کار گرفته می‌شود و الگویی جایگزین برای تمدن مادی غرب ارائه می‌دهد. جمع‌بندی در نگاه امام_شهید حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنه ای (رضوان الله تعالی علیه)، توحید_اجتماعی یعنی «اسلام را فقط در محراب عبادت خلاصه نکردن»، بلکه آن را به عرصه سیاست، اقتصاد، قضاء و روابط بین‌الملل کشاندن. ایشان با نفی نگاه سکولار به دین، بر این باورند که تنها با حاکمیت قوانین الهی در جامعه است که می‌توان از شرک اجتماعی (حاکمیت قوانین غیر الهی) رهایی یافت و زمینه ظهور جامعه موعود (جامعه توحیدی جهانی) را فراهم آورد.