به گزارش خبر ۲۴؛ با آغاز تجاوز نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران از روز شنبه ۹ اسفندماه، نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران از همان ساعات نخست و در برنامهای از پیش تعیین شده و سازماندهی شده، مبدأ حملات علیه پایتخت و شهرهای کشور، واقع در کشورهای حاشیه خلیج فارس اعم از امارات، قطر، بحرین و عربستان سعودی را هدف قرار داده و تأکید کرده است که پاسخهایش متوجه همان زیرساختها و پایگاههایی است که برای عملیات علیه خاک ایران مورد استفاده قرار گرفتهاند. در چارچوب این رویکرد، تهران تصریح میکند هر نقطهای که به سکوی حمله علیه ایران تبدیل شود، در معادلات دفاعی کشور بهعنوان هدف مشروع نظامی تلقی خواهد شد؛ پاسخی که به گفته مقامات ایرانی در چارچوب حق دفاع مشروع تعریف میشود.
این موضع در واقع امتداد هشدارهایی است که ایران طی سالهای گذشته بارها مطرح کرده بود. تهران همواره نسبت به پیامدهای تبدیل شدن خاک برخی کشورهای منطقه به محل استقرار یا عملیات نیروهای خارجی هشدار داده و اعلام کرده بود در صورتی که این پایگاهها برای اقدام نظامی علیه ایران مورد استفاده قرار گیرند، از دایره مصونیت خارج شده و در معرض پاسخ متقابل قرار خواهند گرفت. این هشدارها در ماههای اخیر و همزمان با تشدید تهدیدهای علنی از سوی دونالد ترامپ با صراحت بیشتری بیان شد.
در همین چارچوب، ایران در ماههای منتهی به تجاوز اخیر از مسیرهای دیپلماتیک و پیامهای علنی به کشورهای همسایه، بهویژه دولتهای حوزه خلیج فارس، تأکید کرده بود که استفاده از خاک یا حریم هوایی این کشورها برای عملیات نظامی ایالات متحده یا اسرائیل علیه ایران میتواند آنها را ناخواسته در معرض تبعات یک رویارویی گسترده قرار دهد. به گفته مقامات ایرانی، هدف از این هشدارها جلوگیری از گسترش دامنه درگیری و مصون ماندن کشورهای منطقه از پیامدهای یک تقابل نظامی بوده است؛ هشداری که اکنون با تحولات میدانی اخیر، ابعاد عملی آن بیش از پیش آشکار شده است.
تلاشهای منطقهای برای ممانعت از جنگ
طی ماهها و به ویژه هفتههای منتهی به تجاوز نظامی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به ایران، بسیاری از کشورهای منطقه تلاش کردند از مسیرهای دیپلماتیک مانع از حرکت بحران به سوی تقابل نظامی شوند. دولتهای عربی حوزه خلیج فارس که میدانستند بیش از هر بازیگر دیگری در معرض پیامدهای مستقیم یک درگیری گسترده قرار دارند، در این مدت، تحرکات سیاسی و تماسهای فشردهای را برای حفظ مسیر گفتوگو میان تهران و واشنگتن دنبال کردند.
در این میان، نقش بدر بوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، برجستهتر از دیگران بود. مسقط که سالهاست نقش تسهیلگر گفتوگوهای حساس میان ایران و آمریکا را ایفا میکند، در ماههای اخیر نیز کوشید کانالهای ارتباطی میان دو طرف را فعال نگه دارد. بوسعیدی حتی تنها چند ساعت پیش از آغاز تجاوز نظامی، در سفری به واشنگتن با جی دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا دیدار و گفتوگو کرد و همزمان در یک برنامه تلویزیونی در آمریکا تلاش کرد این پیام را به افکار عمومی منتقل کند که دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن همچنان در دسترس است و دیپلماسی میتواند جایگزین جنگ شود.
همزمان با این تلاشها، رهبران منطقهای نیز در تکاپوی مشابهی قرار داشتند. تماسها و ابتکارهای دیپلماتیک از سوی رهبران ترکیه، قطر و عربستان سعودی با هدف تشویق دو طرف به ادامه گفتوگو و پرهیز از تشدید تنش دنبال شد. با این حال، این تلاشها نتوانست مانع از روندی که در نهایت با اقدام نظامی آمریکا و نیروی نیابتی آن، اسرائیل، در روز ۹ اسفند آغاز شد، شوند؛ رخدادی که نقطه شکست آخرین تلاشهای منطقهای برای جلوگیری از جنگ بود.
البته در این میان برخی اخبار نیز حکایت از شیطنتهایی از سوی یکی از رهبران کشورهای عربی داشت که هرچند از سوی مقامات این کشور تایید نشد اما با شروع تجاوز آمریکا، بار دیگر از سوی یکی از سناتورهای دموکرات تکرار شد و همچنان به عنوان نقطه ابهام آلودی در سیاست حسن همجاری باقی مانده که شاید روشن شدن آن به پس از پایان جنگ موکول شده باشد.
در چهارچوب رایزنیهای کشورهای منطقه با تهران و واشنگتن؛ مسعود پزشکیان، رئیس جمهور روز جمعه در حساب ایکس خود نوشت : «برخی از کشورها تلاشهایی را برای میانجیگری شروع کردهاند. پاسخ ما به آنها واضح است: ما متعهد به صلح پایدار در منطقه هستیم، اما در دفاع از عزت و اقتدار کشورمان سر سوزنی تردید نداریم. مخاطب میانجیگری باید کسانی باشند که با دست کم گرفتن مردم ایران آتش افروزی کردند.»
هشداری که در میدان، به منصه ظهور رسید
ساعاتی پس از آغاز تجاوز از حدود ساعت ۱۰ روز شنبه، ۹ اسفندماه، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، نخستین موشکها و پهپادها را به مقصد پایگاههای مهم متجاوز در کشورهای حاشیه خلیج فارس به ویژه قطر، بحرین و امارات متحده عربی شلیک کردند. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه در همین روز در مصاحبه با خبرگزاری صدا و سیما با بیان اینکه این یک نبردی است که به ما تحمیل شده است هیچ مبنای حقوقی ندارد، گفت: «ما با تمام کشورهای منطقه دوست هستیم اما در دفاع مشروع از خودمان مجبوریم مبدا تجاوز را مورد هدف قرار دهیم و هر نقطهای از منطقه که مورد سواستفاده آمریکا علیه ایران قرار بگیرد هدف مشروع ایران خواهد بود.»
در همان ساعات نخست، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در تماس با وزرای خارجه کشورهای همسایه و حاشیه خلیج فارس با اشاره به عزم ایران برای استمرار سیاست حسن همجواری و دوستی با همه کشورهای منطقه و با اشاره به اصل بنیادین حقوق بینالملل در منع هرگونه مشارکت در عمل تجاوزکارانه علیه یک کشور دیگر، مسئولیت همه کشورهای منطقه را برای جلوگیری از سوء استفاده آمریکا و رژیم صهیونیستی از امکانات و قلمروی آنها جهت اجرای عملیات تجاوزکارانه علیه ایران یادآور شد و تاکید کرد: نیروهای مسلح ایران در اعمال حق ذاتی دفاع از کشورمان وفق حقوق بینالملل، مبدا و منبع عملیاتهای تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی و نیز هرگونه اقدام در جهت مقابله با عملیاتهای دفاعی ایران را به عنوان اهدافی مشروع تلقی میکند.
وزارت امور خارجه نیز روز گذشته (شنبه ۱۶ اسفندماه) بار دیگر با صدور بیانیهای موضع اصولی تهران درباره ضرورت خودداری کشورهای منطقه از قرار دادن قلمرو و امکانات خود برای تجاوز نظامی علیه ایران را مورد تاکید قرار داد. در بیانیه دستگاه دیپلماسی آمده است: «پاسخ به تجاوز نظامی بیرحمانه، حق ذاتی ایران در دفاع از خود است که در ماده ۵۱ منشور ملل متحد هم متبلور شده و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران از کلیه امکانات خود برای مقابله با این تجاوز جنایتکارانه استفاده می کنند. اعمال حق ذاتی دفاع مشروع ایران تا زمانی که تجاوز متوقف شود و یا شورای امنیت سازمان ملل به وظیفه خود وفق ماده ۳۹ منشور ملل متحد با شناسایی و معرفی متجاوزین و تعیین مسئولیت های مترتب بر تجاوز آنها عمل کند، ادامه خواهد داشت.»
در این بیانیه همچنین تاکید شده است که «به عنوان یک اصل اساسی حقوق بین الملل، دولتها باید از اقدام به تجاوز نظامی از سوی نیروهایی که در قلمرو آنها مستقر هستند علیه کشورهای دیگر قویا ممانعت به عمل آورده و آن را تسهیل یا حمایت نکنند. بدیهی است در صورت نقض تعهدات بنیادین مذکور، دولت های دیگری که از سرزمین آنها علیه دولت ثالث تجاوز نظامی صورت گرفته باشد، دارای مسئولیت های حقوقی بین المللی از جمله در رابطه با جبران خسارات مستقیم و غیرمستقیم وارده می باشند. جمهوری اسلامی ایران در اعمال حق ذاتی دفاع از کیان ایران، و در پرتو قصور واضح شورای امنیت سازمان ملل در ایفای وظایف و مسئولیتهای خود وفق منشور ملل متحد، اقدام به عملیات دفاعی ضروری و متناسب علیه پایگاهها و تاسیسات متجاوزین در منطقه کرده است؛ اقدامی که از منظر حقوق بین الملل، مشروع می باشد و از قبل به صورت مستمر و در سطوح مختلف در خصوص آن هشدارهای لازم داده شده بود.»
«اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در یادداشتی در تارنمای شبکه الجزیره، در این خصوص نوشت: «هر نقطه مبدأ، پایگاه یا بستری که از آن اقدامات تجاوزکارانه علیه ایران آغاز شود ــ صرفنظر از آنکه این نیروها در قلمرو کدام کشور مستقر باشند ــ مطابق با بند (ف) ماده ۳ ضمیمه قطعنامه ۳۳۱۴ (XXIX) مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره تعریف تجاوز، در چارچوب اعمال حق ذاتی دفاع مشروع ایران بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد، یک هدف نظامی مشروع تلقی خواهد شد. ما نیازمند تضمینهای عینی و قابل اتکایی هستیم مبنی بر اینکه هیچ تجاوز دیگری از تأسیسات ایالات متحده مستقر در این کشورها علیه ایران آغاز نخواهد شد.»
ایران نظارهگر تجاوز نخواهد بود
در تازهترین اعلام مواضع، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی شب گذشته در گفتوگویی تلویزیونی گفت: ما به هیچ وجه قصد درگیری با کشورهای همسایه را نداریم و تنها میخواهیم با گفتوگو به روابط دوستانه ادامه دهیم. اگر کشورهایی از منطقه علیه ما توطئه کنند، با آنها برخورد خواهیم کرد، اما در حال حاضر بر این باوریم که همسایگان باید خودشان جلوی هر گونه شیطنت را بگیرند.» دبیر شورای عالی امنیت ملی همچنین تاکید کرد: «ما صبر میکنیم ببینیم کشورهای منطقه میتوانند جلوی آمریکا را بگیرند یا نه!؟»
سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی پس از آن مطرح شد که رئیسجمهور نیز روز گذشته در سخنانی با اشاره به درخواست کشورهای منطقه برای توقف هدف قرار دادن پایگاههای متجاوزین در این کشورها گفت: «ما در شورای موقت رهبری تصمیماتی گرفتیم و این تصمیم به نیروهای مسلح گزارش شد که دیگر به کشورهای همسایه نباید موشک بزنند. مگر اینکه از کشورهای همسایه بخواهند به ما حمله کنند.»
رضا میرابیان، سفیر پیشین ایران در کویت در گفتوگو با ایرنا گفت: «مساله خیلی ساده است؛ آقایان کشورهای حاشیه خلیج فارس میگویند ما را هدف قرار ندهید، ما هم میگوییم هدف ما شما نیستید، ما پایگاههای آمریکا را که مبدا تجاوز علیه کشورمان هستند، هدف قرار دادیم. اگر فعالیت این پایگاهها متوقف شود، حملات ایران نیز متوقف خواهد داشت اما اگر انتظار دارید که ما اینجا نظارهگر تجاوز به کشور از سوی این پایگاهها باشیم، ما نظارهگر نخواهیم بود. اگر قرار است ما خویشتنداری کنیم، این خویشتنداری مشروط به این است که از سرزمین شما تعرضی به ایران صورت نگیرد.»
وی افزود: «برای مثال تاسیسات آب شیرینکن قشم از سوی پایگاه آمریکایی مستقر در منطقه جفیر بحرین هدف قرار گرفته شد، آیا جمهوری اسلامی ایران باید نسبت به این اقدام که زندگی مردم این منطقه را با مشکلات عدیده مواجه کرده است سکوت کند!؟ خیر ما هم متقابلا این پایگاه در بحرین را هدف قرار دادیم. بنابراین زمانی میتوانند از ایران انتظار داشته باشند تا به درخواست آنها پاسخ مثبت بدهد که آنها نیز به تعهدات خود برای ممانعت از استفاده متجاوزان از خاک این کشورها برای تجاوز به ایران عمل کنند. مادامی که این حملات تداوم داشته باشد، ایران بر مبنای قوانین بینالمللی این اختیار را دارد که مبدا حملات علیه تمامیت ارضی و حاکمیت ملی و جان شهروندانش را مورد هدف قرار دهد.»
این دیپلمات بازنشسته همچنین با اشاره به آنکه اساسا این پایگاهها با بهانه حفاظت از کشورهای حاشیه خلیج فارس در برابر آنچه تهدید ایران مینامیدند، شکل گرفته بود، گفت: رهبران کشورهای شورای همکاری خلیج فارس جسارت بازنگری در سیاستهای خود را ندارند اما آنچه در یک هفته اخیر به وقوع پیوسته است و پس از اجرایی شدن هشدارهای پیشین تهران، باید فهمیده باشند که این پایگاهها نه تنها از آنها محافظت نکردند بلکه برای میزبانهای خود دردسر آفریدهاند و چالش ایجاد کردند.»
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟